علائم بارداری از روی چهره: حقیقت یا باور غلط؟

بارداری یک دوره مهم از زندگی زنان است و شناخت علائم بارداری از همان ابتدا به تشخیص زودهنگام بارداری، مراقبت‌های به‌موقع بارداری، پیشگیری از عوارض ناخواسته و آمادگی برای زایمانی سالم نقش بسیار مهمی دارد.

علائم بارداری از روی چهره مادران در ماه‌های اول ممکن است مشخص شود، البته این علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است و شایع‌ترین آن پف صورت می‌باشد. با این حال برای تشخیص قطعی، فرد باید آزمایش‌های پزشکی و تست‌های معتبر را انجام دهد. این علائم در بسیاری از زنان به وضوح دیده می‌شوند و شامل تغییر رنگ پوست، پف‌کردن و تیرگی زیر چشم‌ها، تورم بینی، خشک شدن یا تغییر رنگ لب‌ها و ... هستند.

در ادامه این مطلب از مجله دیجی‌مراقب، علائم بارداری از روی چهره و امکان تشخیص آن از این طریق را بیشتر بررسی می‌کنیم.

پیش از آشنایی با علائم بارداری از روی چهره، لازم است در ابتدا با علائم عمومی بارداری آشنا شویم. حاملگی با تغییرات فیزیولوژیکی و نوسانات هورمونی شروع می‌شود و علائم آن ممکن است در افراد مختلف به‌صورت‌های متفاوتی بروز پیدا کند. با این حال، شایع‌ترین علائم و نشانه‌های اولیه حاملگی می‌تواند موارد زیر را شامل شود:

- عقب‌افتادن عادت ماهانه (پریود)

- سینه‌های دردناک و متورم

- حالت تهوع با یا بدون استفراغ

- افزایش ادرار

- خستگی

سایر علائم و نشانه‌های کمتر آشکار بارداری که ممکن است در سه‌ماهه اول تجربه کنید عبارت‌اند از:

- تغییرات خلقی

- نفخ

- گرفتگی عضلات

- یبوست

- گرفتگی بینی

- حساس‌تر شدن به غذاها

- تغییرات دمای بدن

به طور کلی علائم اشاره شده در بارداری حدود یک یا دو هفته پس از لقاح شروع می‌شوند (حتی قبل از اینکه پریودتان عقب بیفتد!) اما موردی که باید توجه داشت این است که:

دکتر مارا فرانسیس، متخصص زنان و زایمان در وودلندز، تگزاس، می‌گوید:

تیرگی نامنظم قسمت مرکزی صورت در ۷۵ درصد از مادران باردار رخ می‌دهد. از آنجا که این عارضه می‌تواند با قرار گرفتن در معرض آفتاب تشدید شود، حتماً هنگام قرار گرفتن در معرض نور خورشید از کرم ضدآفتاب یا کلاه استفاده کنید. همچنین مدت زمانی که در معرض آفتاب هستید را کاهش دهید و از حضور در ساعات اوج تابش، بین ساعت ۱۰ صبح تا ۲ بعدازظهر که اشعه خورشید مستقیم‌تر است، خودداری کنید.

بیشتر این نواحی قهوه‌ای‌رنگ به مرور زمان و اغلب ظرف چند ماه پس از زایمان محو می‌شوند.

افزایش درخشندگی پوست یا «درخشش بارداری» (با نام علمی Pregnancy Glow) یکی دیگر از تغییرات پوستی در تشخیص علائم بارداری از روی چهره است. وقتی باردار هستید، بدن شما حدود ۵۰ درصد خون بیشتری تولید می‌کند که منجر به افزایش گردش خون در بدن می‌شود. این افزایش گردش خون باعث می‌شود صورت شما روشن‌تر به نظر برسد.

بدن همچنین مقدار قابل‌توجهی هورمون تولید می‌کند که باعث می‌شود غدد چربی بیش از حد فعالیت کنند و در نتیجه صورت براق‌تر شود. هر دوی این عوامل می‌توانند منجر به «درخشش بارداری» شوند.

با این حال، همین تغییرات ممکن است باعث گرفتگی منافذ، احتباس مایعات و تغییرات رنگ‌دانه‌ای شوند و در برخی زنان ظاهری کم‌نورتر ایجاد کنند.

همان‌طور که گفته شد، افزایش جریان خون و تولید چربی از عوامل «درخشش بارداری» هستند، اما این درخشندگی گاهی بهایی هم دارد؛ زیرا افزایش تولید چربی می‌تواند منجر به آکنه شود (مشابه دوران نوجوانی که جوش می‌زدید). تمیز و بدون چربی نگه‌داشتن پوست آسیب‌دیده می‌تواند کمک‌کننده باشد. با این حال، باید از مصرف برخی محصولات مراقبت از پوست و درمان‌های آکنه در دوران بارداری اجتناب کرد:

- داروهای ضدآکنه مانند ایزوترتینوئین و ترتینوئین می‌توانند باعث نقص مادرزادی شوند و هرگز نباید در دوران بارداری استفاده شوند.

- از اسکراب‌های ساینده یا لایه‌بردارها خودداری کنید، زیرا این محصولات می‌توانند پوست حساس را تحریک کنند.

- به‌طور کلی، اکثر پاک‌کننده‌ها و درمان‌های آکنه بدون نسخه برای استفاده در دوران بارداری بی‌خطر هستند، اما پیش از مصرف باید با پزشک مشورت کنید.

خبر خوب این است که آکنه معمولاً کمی پس از زایمان از بین می‌رود.

به دلیل افزایش جریان خون، رگ‌های خونی ممکن است بیشتر از حد معمول قابل مشاهده باشند.

همانطور که در تصویر بالا مشاهده می‌کنید پف و تورم صورت و بینی از شایع‌ترین علائم بارداری از روی چهره می‌باشند.

زیر سطح لب‌های شما رگ‌های خونی کوچکی به نام مویرگ وجود دارد. در واقع، همین مویرگ‌ها باعث قرمزی لب‌ها می‌شوند. در دوران بارداری، به‌دلیل رشد جنین و افزایش جریان خون، تراکم مویرگ‌ها بیشتر می‌شود. این افزایش جریان خون باعث حجیم‌تر یا تیره‌تر شدن رنگ لب‌ها شده و می‌تواند در تشخیص علائم بارداری از روی چهره نقش داشته باشد.

لب‌های خشک و ترک‌خورده نیز از دیگر علائم بارداری از روی چهره هستند که باید به آن‌ها توجه شود.

تغییرات در حالت چشم‌ها یکی دیگر از علائم بارداری از روی چهره است. تیرگی دور چشم (کبودی) به‌دلیل افزایش جریان خون، تغییرات هورمونی و فیزیولوژیکی دوران بارداری ایجاد می‌شود. این تیرگی معمولاً پس از زایمان به‌طور خودبه‌خود از بین می‌رود.

خشکی چشم، افزایش ضخامت قرنیه، کاهش فشار درون‌چشمی و گاهی تاری دید نیز از دیگر علائمی هستند که می‌توانند بر بینایی مادر در دوران بارداری تأثیر بگذارند.

بیشتر افراد باردار به‌دلیل افزایش فاز آناژن، ضخیم‌شدن موهای سر را تجربه می‌کنند و برخی نیز دچار هیرسوتیسم (رشد موهای زائد سیاه و ضخیم) خفیف تا متوسط در صورت، اندام‌ها و پشت می‌شوند.

اکثر افراد باردار پس از زایمان درجاتی از تلوژن افلوویوم (ریزش مو) را تجربه می‌کنند که ممکن است تا ۱۲ تا ۱۸ ماه ادامه یابد.

ناخن‌ها نیز در دوران بارداری سریع‌تر رشد می‌کنند و ممکن است شکننده‌تر شوند، اما این مشکل معمولاً پس از زایمان برطرف می‌شود.

نتایج به‌دست‌آمده از تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده است نشان می‌دهد که زمان تقریبی بروز علائم بارداری از روی چهره در حدود سه‌ماهه اول تا سه‌ماهه دوم می‌باشد. این نتایج همچنین حاکی از آن است که جذابیت زن به‌عنوان نشانه‌ای برای باروری فعلی می‌تواند از منطق تکاملی پیروی کند.

به‌طور تقریبی، کاهش جذابیت جنسی صورت ممکن است ناشی از نوسانات درصد چربی در طول بارداری و یا تغییرات سطح هورمون‌های استروئیدی باشد.

علائم بارداری معمولاً به‌دلیل نوسانات هورمونی در بدن ایجاد می‌شوند و جنسیت فرزند بر چهره مادر اثری ندارد. صرفاً برخی افسانه‌ها و باورهای قدیمی وجود دارند که ادعا می‌کنند علائم بارداری از روی چهره و ظاهر می‌توانند نشان‌دهنده جنسیت جنین باشند.

این باورها هیچ‌گونه پشتوانه علمی ندارند و برای تعیین جنسیت باید از روش‌های علمی استفاده کرد. روش‌های دقیق تشخیص جنسیت جنین شامل سونوگرافی و تست‌های آزمایشگاهی هستند.

پزشکان می‌گویند مانند بسیاری از تغییرات بدنی که در دوران بارداری اتفاق می‌افتد، هورمون‌ها بزرگ‌ترین دلیل تغییرات صورت هستند. باور کنید یا نه، «ملاسما بارداری» و «درخشش صورت در بارداری» با هم مرتبط هستند، اگرچه یکی عموماً منفی و دیگری یک مزیت تلقی می‌شود.

افزایش سطح استروژن در طول حاملگی می‌تواند باعث گشاد شدن رگ‌های خونی شود که به بهبود جریان خون کمک می‌کند و منجر به پوستی شفاف‌تر و مرطوب‌تر می‌شود. با این حال، این تغییر می‌تواند باعث شود صورت قرمزتر، حساس‌تر و تحریک‌پذیرتر به نظر برسد. افزایش جریان خون همچنین ممکن است باعث شود بدن مایعات را در خود نگه دارد و چهره شما پف‌آلود شود.

در حالی که تورم خفیف و افزایش وزن بین ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم طبیعی است، اگر تورم ناگهانی یا شدید مشاهده شد، حتماً این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید.

در دوران بارداری، بدن زنان دچار تغییرات فیزیولوژیکی و هورمونی متعددی می‌شود که علائم آن شامل عقب‌افتادن پریود، درد سینه‌ها، تهوع، افزایش ادرار و خستگی است و معمولاً در هفته‌های ابتدایی پس از لقاح ظاهر می‌شوند. این تغییرات همچنین می‌توانند علائمی از بارداری را در چهره مادر منعکس کنند، از جمله تیرگی پوست صورت (ملاسما)، درخشش پوست، تورم بینی و صورت، تغییر رنگ و حجم لب‌ها، تیرگی دور چشم، خشکی چشم و تغییرات در مو، ناخن، مژه و ابرو.

این علائم معمولاً در سه‌ماهه اول تا دوم بروز می‌کنند و ناشی از نوسانات هورمونی، به‌ویژه افزایش استروژن و جریان خون هستند. اگرچه برخی باورهای عامیانه تلاش دارند از ظاهر چهره جنسیت جنین را حدس بزنند، اما هیچ‌کدام پایه علمی ندارند و برای تشخیص دقیق جنسیت باید از روش‌های پزشکی مانند سونوگرافی یا آزمایش‌های ژنتیکی استفاده کرد.

در نهایت، تغییرات چهره در بارداری طبیعی هستند، اما در صورت تورم شدید یا ناگهانی باید با پزشک مشورت شود، زیرا ممکن است نشانه‌ای از مشکلات جدی مانند پره‌اکلامپسی باشد.

زن ۲۸ ساله با شکایت از تیرگی صورت، که حضور در فضای بیرونی و مواجهه با نور خورشید باعث تشدید لکه‌ها می‌شود، تورم پلک‌ها و بینی، درخشندگی غیرعادی پوست و سابقه تأخیر در پریود به مدت ۱۰ روز و بدون سابقه بیماری زمینه‌ای، به کلینیک پوست مراجعه می‌کند.

بررسی پزشک:

- مشاهده ملاسما در ناحیه گونه و پیشانی

- تورم خفیف در پلک‌ها و بینی

- پیشنهاد تست بارداری و مشاوره زنان

تشخیص:

علائم اولیه بارداری با بروز تغییرات چهره‌ای ناشی از افزایش استروژن و گردش خون

زن ۳۲ ساله‌ای با شکایت از خشکی چشم، تاری دید و کبودی زیر چشم و سابقه تهوع صبحگاهی و حساسیت به غذاها به پزشک عمومی مراجعه می‌کند.

بررسی پزشک:

- ضخیم‌شدن قرنیه و کاهش فشار چشم در معاینه

- کبودی زیر چشم به دلیل تغییرات عروقی

- ارجاع به متخصص زنان برای بررسی بارداری

تشخیص:

تغییرات چشمی مرتبط با بارداری در سه‌ماهه اول

زن ۲۵ ساله‌ای با شکایت از شکنندگی ناخن‌ها و سابقه خستگی مداوم و افزایش ادرار و بدون استفاده از مکمل خاصی به کلینیک مراجعه می‌کند.

بررسی پزشک:

- مشاهده فاز آناژن فعال در موها

- ناخن‌های شکننده با رشد سریع

- توصیه به انجام تست بارداری و بررسی تغذی

تشخیص:

علائم هورمونی بارداری با بروز تغییرات در مو و ناخن

زن ۳۰ ساله‌ای با شکایت از بزرگ‌شدن بینی و پف صورت، همچنین افزایش وزن قابل‌ملاحظه و ظاهر چاق‌تر، به پزشک مراجعه می‌کند. او احساس خستگی و تغییرات خلقی دارد اما هیچ درد غیرمعمول یا فشار خون بالا ندارد.

بررسی پزشک:

- تورم مخاط بینی و احتباس آب در صورت

- بررسی فشار خون و علائم پره‌اکلامپسی (دیابت بارداری)

- توصیه به کاهش مصرف نمک و پیشگیری از احتباس بیشتر آب

- انجام تست بارداری و ارجاع به متخصص زنان

تشخیص:

تورم ناشی از افزایش استروژن و احتباس مایعات در بارداری